Το 58ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης έχει ανοίξει τις πόρτες του στους σινεφίλ και εγώ είχα την χαρά να συνομιλήσω με τον Ιρανό σκηνοθέτη Morteza Jafari (Μορτεζά Τζαφαρί) ο οποίος παίρνει μέρος στο φεστιβάλ με την ταινία “ISIS Bride” (προβάλλεται σήμερα στις 22.00 σε παγκόσμια πρεμιέρα, στην Αίθουσα Δ του λιμανιού). Πρόκειται για μια ιδιαίτερη συνέντευξη με έναν από αυτούς τους ανθρώπους που θέλεις να γνωρίσεις. Ευγενικός και χαμογελαστός, μου έδωσε μια συνέντευξη η οποία με καθήλωσε σε πολλά σημεία της, χωρίς ο ίδιος να προσπαθεί καν για αυτό.
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Τεχεράνη. Σπούδασε στην Σχολή Καλών Τεχεράνης και εργάστηκε ως δημοσιογράφος και πολεμικός ανταποκριτής στο IRNA & ISNA στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή. Κάλυψε τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, τη στρατιωτική παρουσία του Ισραήλ στο Λίβανο. Έχει διδάξει στη Σχολή Καλών Τεχνών της Τεχεράνης και η φιλμογραφία του περιλαμβάνει 37 ντοκιμαντέρ και 3 ταινίες.
Η ζωή του άλλαξε όταν γύρισε ένα ντοκιμαντέρ για την δολοφονία του αδερφού του ο οποίος ξεσκέπασε ένα σοβαρό οικονομικό σκάνδαλο. Αμέσως μετά από την προβολή του, συνελήφθη και φυλακίστηκε από το καθεστώς της χώρας του. Κατάφερε να διαφύγει στην Ελλάδα ζητώντας πολιτικό άσυλο και, περνώντας τον δικό του Γολγοθά, ξεκίνησε μια καινούρια ζωή στην Θεσσαλονίκη όπου ζει τα τελευταία δέκα χρόνια. Έχει δημιουργήσει την δική του εταιρία παραγωγής και η δουλειά του έχει καταφέρει να διακριθεί σε Φεστιβάλ, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Αρκετά είπα όμως εγώ… Ας αφήσουμε τον ίδιο να μας πει την ιστορία του…
Κύριε Morteza, έχετε καταφέρει να δημιουργείτε στην Θεσσαλονίκη, με όλες τις δυσκολίες που υπάρχουν τόσο μακριά από την Αθήνα, όσο και στην Ελλάδα γενικότερα. Τί είναι αυτό που σας αρέσει περισσότερο στο να δουλεύεται από την Θεσσαλονίκη;
Η αλήθεια είναι ότι πριν από δέκα χρόνια που ήρθα στην Ελλάδα, έζησα μερικούς μήνες στην Αθήνα. Όμως η Αθήνα είναι μεγάλη πόλη, έχει πολύ φασαρία και πολλά ναρκωτικά. Έβλεπα πράγματα που δεν μου άρεσαν καθόλου, που δεν τα άντεχα. Για την Θεσσαλονίκη και για τον Μέγα Αλέξανδρο είχα διαβάσει από παλιά, την θαύμαζα και έτσι αποφάσισα να έρθω εδώ. Η αλήθεια είναι ότι η ζωή στην Θεσσαλονίκη είναι πολύ ωραία και την αγαπώ πολύ αυτήν την πόλη. Κάθε βράδυ, είτε είναι χειμώνας είτε καλοκαίρι, αν δεν κάνω την βόλτα μου στην παραλία δεν μπορώ να κοιμηθώ! Πιστεύω ότι μακριά από τη χώρα μου, μόνο στην Θεσσαλονίκη θα μπορούσα να ζήσω.
Έχετε υπάρξει πολεμικός ανταποκριτής, έχετε ζήσει τον πόλεμο μεταξύ Ιράν- Ιράκ, έχετε μεγαλώσει σε μια χώρα όπου ο φόβος ήταν η καθημερινότητά σας…
Δεν υπήρχε φόβος ανάμεσα στον κόσμο. Υπήρχε όμως πάντα ο φόβος στην δουλειά μου, ο φόβος του πολέμου, της κατάστασης, του τί θα γίνει τελικά.
Έχετε περάσει πολλές δυσκολίες στην ζωή σας.
(Γελάει…) Όλη μου η ζωή ήταν δύσκολη! Όχι μόνο η δική μου, φυσικά… Έτσι είναι όταν ζεις σε μια χώρα που έχει πάντα διάφορα θέματα. Βλέπω, για παράδειγμα, τα παιδιά στην Ελλάδα που είναι τόσο ξέγνοιαστα και προσπαθώ να θυμηθώ πώς ήταν τα δικά μου παιδικά χρόνια. Τον πόλεμο, το πώς ήμουν εγώ σε εκείνη την ηλικία… Και σκέφτομαι ότι αυτά τα παιδιά δεν θα μπορούσαν ποτέ τα να φανταστούν αυτά τα πράγματα.
Εσάς ποια πράγματα σας απασχολούσαν όταν ήσασταν παιδί;
Για να καταλάβεις, εγώ ποτέ δεν κατάλαβα τί σημαίνει το να «είμαι παιδί».
Είστε αισιόδοξος άνθρωπος, πάντως.
Φυσικά! Στην ζωή πρέπει πάντα να κοιτάζεις μπροστά. Να κρατάς όσα έζησες και όσα έμαθες και με αυτά να δημιουργείς το μέλλον σου. Εγώ δεν στενοχωριέμαι για τις δυσκολίες που πέρασα, γιατί από αυτές έμαθα. Και με όσα έμαθα, προχωράω μπροστά.
Πριν από μερικά χρόνια ήσασταν ένας άνθρωπος που τα είχε χάσει όλα και έπρεπε να ξεκινήσει από την αρχή. Σήμερα οι ταινίες και τα ντοκιμαντέρ σας ταξιδεύουν σε φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο. Υπάρχει κάποιο «μυστικό» πίσω από αυτή την επιτυχία; Κάτι που θα θέλατε να μοιραστείτε;
(Και πάλι γελάει…) Δεν ξεκίνησα από την αρχή. Εγώ έπρεπε να ξεκινήσω κάτω από το μηδέν! Μακάρι να ξεκινούσα από την αρχή… Θα ήταν όλα πολύ πιο εύκολα! Και πάλι, δεν μπορώ να πω ότι τα έχω καταφέρει ή να χρησιμοποιήσω λέξεις όπως «επιτυχία» για τον εαυτό μου… Αν μπορώ να πω κάτι, είναι ότι τελικά η σκληρή δουλειά αναγνωρίζεται. Μόνο αυτό.
Διαβάζοντας τις συνεντεύξεις σας, βλέπει κανείς έναν άνθρωπο αφοσιωμένο στην δουλειά του, στην τέχνη αλλά και στον άνθρωπο. Για τον έρωτα, για την αγάπη υπάρχει χώρος στην ζωή σας;
Η αλήθεια είναι πως –μέχρι τώρα- όχι! Όχι πως δεν το θέλω… Ποιος άνθρωπος δεν το θέλει, άλλωστε; Όμως αφενός μέχρι τώρα δεν υπήρχε ο χρόνος και αφετέρου δεν προέκυψε. Όλα τα πράγματα έρχονται στην ώρα τους!
Πού (και πώς) βλέπετε τον εαυτό σας σε μερικά χρόνια από τώρα;
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορώ να το σκεφτώ αυτό. Ζω την ζωή μου όπως έρχεται και δεν κάνω τόσο μακρινά σχέδια. Ίσως επειδή δεν πιστεύω τόσο στο όνειρο. Σε ολόκληρη την ζωή μου γύριζα ντοκιμαντέρ και έτσι έμαθα να βλέπω τα πράγματα πιο ρεαλιστικά. Δεν λέω… Τα όνειρα είναι όμορφα. Όμως η ζωή δεν είναι όνειρο. Η ζωή είναι πραγματικότητα. Και έτσι, προσπαθώ πάντα να κρατάω το μυαλό μου πάνω από την καρδιά μου. Νομίζω πως αν αφήσω την καρδιά μου να υπερτερήσει, θα με παρασύρει και θα χάσω πολλά πράγματα…
«Κατά την δική μου άποψη, η προσπάθεια για μια καλύτερη ζωή είναι αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε ανθρώπου. Τα σύνορα και οι απαγορεύσεις δημιουργήθηκαν από εμάς τους ανθρώπους. Όχι από τον Θεό. Ο Θεός μας έπλασσε όλους ίσους. Και μας έδωσε το δικαίωμα της επιλογής στην ζωή. Και κάθε άνθρωπος μπορεί, όπου και αν βρίσκεται, να έχει τις δικές του ιδέες και πεποιθήσεις. Να είναι ελεύθερος.»
Morteza Jafari- “Dreaming of Democracy”
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σας;
Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι το να μην προλάβω να κάνω όλα όσα έχω στο μυαλό μου, προτού πεθάνω.
Οι ταινίες σας έχουν να κάνουν συνήθως με προσφυγικό. Είναι μέσα στα σχέδιά σας μια διαφορετική θεματολογία;
Από εδώ και πέρα, ναι. Αυτή την στιγμή δουλεύω επάνω σε δύο projects τα οποία είναι εντελώς διαφορετικά από όλες τις προηγούμενες δουλειές που έκανα στην Ελλάδα και δεν έχουν καμία σχέση με το προσφυγικό. Δυστυχώς, δεν μπορώ να πω ακόμη τίποτε άλλο!
Οι ταινίες και τα ντοκιμαντέρ σας είναι εμπνευσμένα από αληθινές ιστορίες προσφύγων. Πόσο φιλόξενη είναι τελικά η Ελλάδα απέναντι σε έναν πρόσφυγα;
Πάρα πολύ! Θυμάμαι, όταν γυρίζαμε το “Dreaming of Life” και κάναμε τα γυρίσματα σε μια πολύ μεγάλη περιοχή από την Τουρκία μέχρι το Σουφλί, ο κόσμος βοήθησε πάρα πολύ, σε σημείο που δεν το περιμέναμε. Φυσικά, και το κράτος βοηθάει τους πρόσφυγες πολύ. Οι άνθρωποι, όμως, ακόμη περισσότερο.
Τί σας λείπει περισσότερο από την χώρα σας;
Για δύο πράγματα θέλω περισσότερο να γυρίσω πίσω. Το ένα είναι να επισκεφτώ τους τάφους των γονιών μου, γιατί όταν πέθαναν δεν ήμουν εκεί. Το άλλο είναι να πάω στα χωράφια μου, στη γη μου… Να ηρεμήσω, να ξεκουραστώ ψυχολογικά!
Μόλις ολοκληρώθηκαν τα γυρίσματα της τελευταίας σας ταινίας «End Of Humanity». Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια για την ταινία αυτή και πότε θα την δούμε;
Είναι μια ταινία η οποία έχει να κάνει με το προσφυγικό και στην οποία συμμετέχουν τόσο πρόσφυγες όσο και ηθοποιοί. Είναι μια ταινία η οποία μας δυσκόλεψε πολύ, τόσο επειδή γυρίστηκε ουσιαστικά μέσα στην θάλασσα και είχαμε να αντιμετωπίσουμε πολλά προβλήματα – όπως τις εναλλαγές του καιρού- όσο και λόγω του ότι έπρεπε να καταφέρουν να συνεργαστούν διαφορετικοί άνθρωποι που μιλούσαν διαφορετικές γλώσσες. Σκεφτείτε μόνο ότι χρειάστηκε να κάνουμε πρόβες για δύο ολόκληρους μήνες! Τα γυρίσματα ολοκληρώθηκαν μόλις πριν λίγες μέρες, οπότε υπάρχει αρκετή δουλειά ακόμη πίσω από τις κάμερες πριν προβληθεί.
Στο ΦΚΘ συμμετέχετε με την ταινία Isis Bride. Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια για την ταινία;
Έχει να κάνει με μια Σύρια έγκυο, η οποία καταφτάνει κυνηγημένη στην Θεσσαλονίκη και καταφέρνει να εισαχθεί στο νοσοκομείο Άγιος Λουκάς. Εκεί είναι που εκτυλίσσεται όλη η ιστορία.
Πόσο δύσκολο ή εύκολο θεωρείτε πως είναι να ξεχνάμε τελικά;
Δεν ξέρω… Η αλήθεια είναι ότι εγώ δεν θέλω να ξεχάσω! Ποτέ δεν το θέλησα. Θα ένιωθα άδειος αν ξεχνούσα. Όσα και αν πέρασα, όσο δύσκολα και αν ήταν, νομίζω ότι είναι αυτά ακριβώς που μου δίνουν την δύναμή μου.
Έχετε πει πως η σχέση σας με την κάμερα ξεκίνησε όταν, στα 9 σας χρόνια, ο αδερφός σας σάς χάρισε μια φωτογραφική μηχανή με φιλμ και σας ενθουσίασε το γεγονός ότι μπορείτε να «αποθηκεύσετε στιγμές μέσα σε ένα κουτί». Τελικά, η ζωή είναι στιγμές, κύριε Morteza;
Νομίζω ναι…
(… Αυτή ήταν η απάντηση του Morteza και εγώ λυπάμαι πολύ που δεν μπορώ να μεταφέρω το πόσα πολλά και συγκλονιστικά πράγματα μπορούν να πουν λίγα μόλις δευτερόλεπτα σιωπής πριν μιλήσουν τα χείλη, ένα μόνο βλέμμα και ένα αχνό, αδιόρατο σχεδόν, χαμόγελο…Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι αν ποτέ με ρωτήσει κανείς για τις στιγμές που με έχουν συγκλονίσει στην ζωή μου, αυτό το «Νομίζω ναι» θα είναι από τα πρώτα πράγματα που θα θυμηθώ.)
INFO
Η ταινία Isis Bride θα προβληθεί στο 58ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης την Παρασκευή 3 Νοεμβρίου 2017, στις 22:00 στην αίθουσα Δ του λιμανιού. (Κωδικός ταινίας 037) και την Τρίτη 7 Νοεμβρίου 2017, στις 15.30 στην αποθήκη 1 (Κωδ. ταινίας 464).
ISIS BRIDE
Σενάριο – Σκηνοθεσία Μορτεζά Τζαφαρί
Βοηθός σκηνοθέτη: Ελίνα Βερυκίου
Παίζουν: Αφροδίτη Φούτρη, Τονια Ανδριανάκη, Ευγενεία Σβαρνά, Χαρά Τόπα, Δημήτρης Τσιλινίκος, Δημήτρης Δανάμπασης
Μουσική: Αλέξανδρος Στιβακτής
Φωτογραφία: Σίμος Μπατζακης/ Μιχάλης Γκατζόγιας
Παραγωγή: Sevencoal Productions manager Αλέξης Αβράμογλου / Ελένη Καβούκη
Ηχος: Σίμος Λαζαρίδης / Ναταλία Χατζηπέτρου
